ÿþ<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> <html lang="nl"> <head> <meta http-equiv="Content-Language" content="nl"> <meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-1"> <meta name="description" content="Complex Efteling."> <title>Aankoop Loonse en Drunense Duinen door Natuurmonumenten. Aflevering 6. Complex Efteling van Noord-Braband.</title> </head> <body><body leftmargin="180"><body rightmargin="280"> <br> <h1>Aankoop Loonse en Drunense Duinen door Natuurmonumenten</h1><h2>Aflevering 6. Complex Efteling van Noord-Braband</h2><h3> <I>Jan van Iersel</I> </h3> <p> Tegelijk met de aankoop van de Drunense duinen van de familie Le Mire en van (aandelen in) de Onverdeelde Duinen, was Mombers druk in de weer met verwervingsactiviteiten in het westelijk gedeelte van de Loonse en Drunense Duinen. Het bezit van dit gebied was sterk versnipperd over tal van kleine eigenaren. Na de aankoop van Westloon had alleen de Mij. Noord-Braband er nog een vrij groot bezit, afgezien dan van de (nog) uitgebreide(re) bezittingen van Mombers zelf, die echter - na zijn eerdere verkopen aan Natuurmonumenten - grotendeels ten westen van de provinciale weg Loon op Zand-Waalwijk lagen. Alvorens daar in de volgende aflevering op in te gaan, zal op deze plaats eerst de verwerving van de gronden van de Mij. Noord-Braband in het gebied Efteling ten oosten van de weg en ten zuiden van de Breede Steeg aan de orde komen. Deze ruim 23 ha grote terreinen bestonden voor 4,5 ha uit bouw- en weiland en twee woningen, die verhuurd waren aan Spierings en Lucas van der Kaa; het werd naar deze laatste ook wel het complex L(ucas) v/d Kaa genoemd. Medio 1928 had Mombers op het kantoor van deze Mij., een in zijn woonplaats Waalwijk gevestigde levensverzekeringmaatschappij, met een van de directeuren gesproken en hem gevraagd of men in beginsel genegen was om het gehele complex inclusief de daarop staande gebouwen te verkopen aan de Vereniging. Ondanks het bevestigend antwoord ging er een half jaar voorbij, alvorens de Mij. een vraagprijs wilde noemen. Pas na de in het voorgaande reeds besproken overdracht aan de Vereniging van de bouwhoeve van Mombers, zijn laatste bezit aan de oostzijde van de weg, kwam de zaak echt op gang. Overigens had Noord-Braband nog andere bezittingen in de directe omgeving, welke deels aan de westzijde van de weg lagen, en heeft Mombers geprobeerd om het gehele bezit van deze verzekeringsmaatschappij in één koop te verwerven, doch daar voelde Natuurmonumenten niet voor (hierop zal in de volgende aflevering uitgebreider worden ingegaan).<br><br> Mombers aan Drijver, Waalwijk 25 september 1928:<br><br> 'Wanneer ik van U bericht ontvang, dat de onderhandelingen met de Mij. Noord-Braband kunnen beginnen, dan zal ik vooraf ter plaatse alles eens goed opnemen, om daarna een plan met toelichting U te zenden.'<br><br> Mombers aan Van Tienhoven, Waalwijk 16 november 1928: <br><br> 'Met de duinen van Le Mire hebben wij moeten ondervinden het niet gewenscht is, de zaak van twee kanten te behandelen met den verkooper, laten wij dit nu met de Mij. N-Bt indachtig zijn.'<br><br> Mombers aan Van Tienhoven, Waalwijk 12 december 1928: <br><br> 'Dezen morgen werd ik op het kantoor ontboden van de Mij. Noord-Braband. Er werd mij gevraagd wat mijne meening was omtrent het complex met de 2 huizen en 23 h.a. Ik heb geantwoord dat ik dit zoo niet kon zeggen, dat de verkooper zelf zijn prijs moet bepalen. De heer Timmermans deelde mij toen mede deze prijs bepaald was op ’ 25.000,-. Hiervan zal mij eene specificatie worden bezorgd, welke ik u zal opzenden.' <br><br> Op 'lentedag' [van 1929] schreef Mombers aan Van Tienhoven dat hij weer enkele malen gesproken had met met Timmermans (directeur Mij. Noord-Braband). De prijs was gezakt naar ’ 23.000,-. Een bod van ’ 21.000,- zou aangenomen worden, veronderstelde hij. ' "De hei" is voor de directie van Noord-Brab. gedurende meer dan zestig jaar "hun lust en hun leven" geweest en er gaat nu nog geen dag voorbij zonder er een bezoek gebracht te hebben, altijd te paard. U kunt in ze dus groote natuurvrienden begroeten.' <br><br> Op een zondag in mei kwam Van Tienhoven naar de schuur in Westloon, waar hij met Mombers afsprak dat deze het complex Efteling mocht proberen aan te kopen voor ’ 21.000,-. <br><br> Mombers aan Van Tienhoven, Waalwijk 23 mei 1929: <br><br> 'Dezer dagen had ik gelegenheid om den heer Huysmans even te spreken; dat is degene die practisch alle zaken van het grondbedrijf der Mij. Noord-Brab. regelt. We zullen de zaak wel voor mekaar krijgen. Als u nu maar niet schrijft zonder ik dit vooraf weet, men moet geen kaars aan twee kanten aansteken. Het zelfden met den heer Le Mire. Zoodra er iets nieuws is, zal ik dit wel melden.'<br><br> Korte tijd later kwam Van Tienhoven naar het zuiden om in het bijzijn van Verhoeven, Mombers en directeur Timmermans het terrein te bezichtigen. De vraagprijs bleef echter staan op ’ 23.500,-. Van Tienhoven, die met de auto was, zette Timmermans in Waalwijk af en bracht een bezoek aan Mombers en zijn twee zusters. 'Ouderwetsche types van het echte soort,' noteerde hij in zijn bezoeksverslag. Vervolgens liet Mombers wekenlang niet meer van zich horen, noch bij Timmermans noch bij Van Tienhoven, weken waarin hij zich bezighield met zijn eigen zaken, in het bijzonder het beheer van zijn bezittingen, en met andere aankopen voor Natuurmonumenten rond Westloon en de duinen.<br><br> Mombers aan Van Tienhoven, Waalwijk 21 juni 1929: <br><br> 'Verder heb ik over de geheele lengte ten westen van D 1640 een strook vrij gelaten van dennenaanplant, alleen is voor beplanting vogelkers, witten els, hol. eik aangebracht. Het zou aanbeveling verdienen deze strook eens een beurt te geven en van alle brandbaar materiaal te zuiveren. En om uwen eigendom nog meer te beschermen zou het aanbeveling verdienen langs de westgrens de heiplaggen af te steken en die over den kop om te leggen. Want de westgrens wordt grootendeels gevormd door een ouden breeden weg, thans geheel verlaten en in onbruik geraakt, wellicht eigendom der gem. L.o.z. Het is best mogelijk de gemeente bij aanvraag deze strook ongeveer 12 meter breed voor weinig of gratis zou willen afstaan. Dit schrijven is vertrouwelijk.'<br><br> Mombers aan Van Tienhoven, Waalwijk 24 juni 1929: <br><br> 'Naar aanleiding van uw schrijven d.d. 19 dezer ben ik de onderhandelingen weer begonnen. (...) Ik meende dus nu niet beter te doen, dan met den eersten pijl de roos te treffen. Ik heb vertrouwen te zullen slagen, daar hij zich uitliet over een prijs van ’ 500 p.h.a.'<br><br> Terwijl de ene aankoop jarenlang voortsleepte en een ordner vol stukken in het archief achterliet - zoals de Drunense duinen van Le Mire - werd de andere als het ware als een donderslag bij heldere hemel beklonken. Een mooi voorbeeld daarvan is de aankoop van mr. Loeff, burgemeester van Drunen, terwijl het toch om een grote aankoop ging waarmee het kapitale bedrag van ’ 21.500,- was gemoeid. De onderhandelingen hadden in het geheim plaatsgevonden. Een bijzondere eis van Loeff was geweest dat zijn ongehuwde 59-jarige arbeider Van de Sanden mee over moest gaan, anders ging de verkoop niet door.<br><br> Mombers aan Van Tienhoven, Waalwijk 9 juli 1929: <br><br> 'Mijne gelukwenschen met de schoone aanwinst der bezitting Loeff. Wanneer ik u in dezen nog een raad mag geven, laat dan uitsluitend door uwe boschwachters aanwijzing doen welk hout gekapt kan worden. Vele boschbezitters behandelen hunne bosschen als een groententuin: d.w.z. dat men telkens het beste wat rijp is er uit haalt. Trouwens u hebt er zelf den eigenaar op gewezen, dat in een 25 jr. mastbosch er nòg veel onderslag in staat. (...) En ... Noord-Braband? wordt deze zaak nog in portefeuille gehouden?' <br><br> Intussen was Timmermans gezakt van ’ 23.500,- naar ’ 23.000,-. 'Gezien de schoone ligging van het complex L. v.d. Kaa zou het jammer zijn, wanneer deze bezitting ter algeheele afronding niet werd aangekocht,' schreef Mombers, diezelfde dag gevolgd door: 'Zooals ik u dezen morgen heb medegedeeld, is onze zaak met Noord-Brabant flink gevorderd ... nog een gunstig windje en ons scheepje is in veilige haven. Daar ik nu de zaak weer in handen heb, zou het voorzichtig zijn de correspondentie hierover aan mij te adresseeren. (...) Dus mijnheer Van Tienhoven, laat eens hooren wat ik doen kan.'<br><br> Mombers' inschatting bleek te optimistisch en de veilige haven was nog ver weg, zeker toen een vrij grote bosbrand ook een deel van het bezit van de Mij. Noord-Braband vernielde. Een nieuwe taxatie werd noodzakelijk. Bij geruchte hoorde Mombers dat 'mijnheer Bernard' op het kantoor van de Mij. gezegd had dat de zaak was afgesprongen. De brand ontlokte hem overigens een hernieuwd pleidooi voor een ander bosbeheer. <br><br> Mombers aan Van Tienhoven, Waalwijk 15 juli 1929: <br><br> 'Hetgeen ik reeds meermalen gezegd heb wil ik nog eens herhalen n.m. om niet door te gaan met de eene honderduizend planten na de andere in den grond te stoppen, zoodat er tenslotte geen ledig plekje meer overblijft. Maar te laten werken aan de bestaande bosschen, en deze zooveel mogelijk brandvrij te maken. De mast krijgt daardoor ook wat meer ruimte, wat den groei ten goede komt.' <br><br> Mombers aan Van Tienhoven, Waalwijk 2 augustus 1929: <br><br> 'Is de bezitting Loeff al reeds getransporteerd? De verkoop is bekend geworden, doordat den arbeider voor zijn veeljarigen dienst een gouden horloge is aangeboden.' <br><br> Mombers aan Drijver, Waalwijk 22 augustus 1929: <br><br> 'Woensdag, gisteren, trof ik toevallig Jan Verhoeven in Loonopzand, die op weg was om de grenzen enz. van het nieuwe bezit afkomstig der familie Loeff eens nader te bezien. We hebben toen samen den arbeider v.d. Sanden opgezocht.'<br><br> Mombers aan Drijver, Waalwijk (2?) september 1929: <br><br> '(...) Hebben wij deze [percelen Lombarts], dan kunnen de onderhandelingen met Noord-Braband beginnen. Tusschen de duinen en den prov. weg ligt er dan niets meer als den eig. v/d Mij en mijn bouwhoeve in zooverre dit de landstreek Efteling betreft.'<br><br> Begin november 1929 deelde de Mij. Noord-Brabant aan Natuurmonumenten mee dat zij overwoog om de circa anderhalve ha afgebrande mast te herplanten, doch eerst wilde zij weten of de destijds afgesprongen onderhandelingen hervat konden worden. Was de Vereniging niet genegen het complex Efteling, in de toestand waarin het zich bevond, te ruilen met het complex van de familie Loeff te Drunen zonder enige bijbetaling van beide zijden? <br><br> Mombers aan Van Tienhoven, Waalwijk 8 november 1929: <br><br> 'Zooals u ziet ben ik nog altijd in contact met de grootgrondbezitters, ik houd de zaak aan den gang. Wat nu de finantien betreft, voor eene zo nuttige instelling als de uwe, die blijvend het welzijn van geheel het Nederlandsche volk beoogt, is het te veronderstellen, dat de minister van al de miljoenen die er over schieten, daaraan een flink bedrag zal disponibel stellen. Waar wil men het toch beter aan besteden. Op het program staat op de eerste plaats het bij uitstek schoon gelegen complex der Mij Noord-Braband, aan den prov. weg ter plaatse Efteling. U zult u herinneren dat ik hiervan zoowat 8 dagen voor dien brand toezegging kreeg voor ’ 21.750,-, dat wilde volgens den stand van zaken toen zeggen "accoord". Van deze basis uitgaande wil ik met uw goedvinden probeeren nu na den brand hetzelfde te bereiken met 20 mille.<br> De heer Timmermans doet thans een voorstel tot ruiling hetgeen eveneens de moeite waard is dit nader te bezien. Het gedeelte langs de bergen op de bezitting Loeff zou bv. eventueel a/d Vereeniging kunnen blijven, terwijl van de zijde van Noord-Braband, behalve het complex Efteling nòg eenige terreinen gelegen ten oosten van het onlangs gekochte v.d. Graaf, er aan toegevoegd kunnen worden. Onze terreinen zijn voor de Vereeniging eveneens gunstig gelegen en vormen eene schoone afronding.'<br><br> <IMG BORDER="0" SRC="aankoop06NMbossen.jpg" width="800" height="550" alt="foto Loonse bossen" title="Loonse bossen." HSPACE="10" align=left></a><br><P style="clear: left;"><br> Mombers aan Van Tienhoven, Waalwijk 8 november 1929: <br><br> 'Zoo juist bericht ontvangen van Noord-Braband, ik zal nader overleggen met u wat te doen, niet laten schieten, vasthouden, complex is ideale afronding.' <br><br> Mombers aan Van Tienhoven, Waalwijk 29 november 1929: <br><br> 'Vandaag ben ik met Jan Verhoeven de bezitting Loeff rond geweest. We hebben over die ruiling met Noord-Braband gesproken. Het is nu het moment om de langs de noordelijke grens der duinen voor een goede afronding te zorgen.' <br><br> Mombers aan Van Tienhoven, Waalwijk 30 november 1929:<br><br> 'Daar ik eerst die ruiling met N.B. eens goed moet bekijken, zoo was wel het beste met het bericht aan die Mij te wachten totdat ik een definitief plan kan inzenden. (...)<br> U zult zelf die ruiling met N.B. wel van z'oon groot belang achtten, dat u persoonlijk terplaatse komt b.v. in de week van 8 tot 14 dec.'<br><br> Twee dagen volgde de mededeling dat 'mijnheer Bernard' (Timmermans) het complex L. v.d. Kaa voor ’ 21.000,- wilde afstaan. Mombers drong aan op een spoedige beslissing, omdat daar nog veel werk moest gebeuren en 'het vervelend is wanneer zoo'n zaak aan den haak blijft hangen'. Ook de Mij. Noord-Braband zelf drong bij Natuurmonumenten aan op spoedige afhandeling.<br> Toch zat er de maanden erna weinig schot in de onderhandelingen, iets waarover Mombers zich zorgen maakte. Hij drong dan ook aan op een bezoek van Van Tienhoven, maar die had weinig tijd: 'Ik ben tegenwoordig zeer bezet, doch zoodra mijn tijd een bezoek aan Brabant toelaat, hoop ik met U den heer Timmermans te kunnen ontmoeten.' <br><br> <IMG BORDER="0" SRC="aankoop06NBraband.jpg" width="800" height="550" alt="brief Noord-Braband" title="Briefhoofd Noord-Braband." HSPACE="10" align=left></a><br><P style="clear: left;"><br> Na de wintermaanden waren Mombers zorgen verleden tijd: 'De zaak Noord-Brab. zal wel tot beider genoegen worden opgelost, ik zal de volgende week mijnheer Bernard nog wel eens spreken.' Diezelfde maand lag een definitief akkoord binnen handbereik. Van Tienhoven kondigde aan dat hij naar Waalwijk zou komen, doch het bezoek moest worden uitgesteld omdat Timmermans de stad uit was. Er kwam een nieuwe afspraak voor eind maart, waarna een zeer tevreden Van Tienhoven aan Mombers kon meedelen dat zijn bezoek niet zonder resultaat was gebleven. Zijn voorstellen waren geaccepteerd: behalve de terreinen Efteling ter grootte van 23 ha werd een aantal percelen bij de Roestelberg van bijna 4 ha door Natuurmonumenten overgenomen; dus in totaal verkocht de Mij. Noord-Braband 27 ha. Daartegenover werden aan haar overgedragen de onlangs door Natuurmonumenten aangekochte terreinen van de familie Loeff ter grootte van 35 ha. Eindelijk was dan de kogel door de kerk. <br><br> Mombers aan Van Tienhoven, Waalwijk 12 april 1930: <br><br> 'Deze ruil is voor beide partijen van groote beteekenis. Mijn wensch, de perc. a/d Roestelberg voor de Vereen. er aan toe te voegen, is dus in vervulling gegaan.'<br><br> Bron: archief Natuurmonumenten (Stadsarchief Amsterdam), tenzij anders vermeld.</p> <p><a href="index.html">Home</a></p> <!-- Start of StatCounter Code --> <script type="text/javascript"> var sc_project=6138950; var sc_invisible=1; var sc_security="901353c3"; </script> <script type="text/javascript" src="http://www.statcounter.com/counter/counter.js"></script><noscript><div class="statcounter"><a title="godaddy hit counter" href="http://www.statcounter.com/godaddy_website_tonight/" target="_blank"><img class="statcounter" src="http://c.statcounter.com/6138950/0/901353c3/1/" alt="godaddy hit counter" ></a></div></noscript> <!-- End of StatCounter Code --> </body> </html>