ÿþ<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> <html lang="nl"> <head> <meta http-equiv="Content-Language" content="nl"> <meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-1"> <meta name="description" content="Tussenbalans na tien jaar aankopen."> <title>Aankoop Loonse en Drunense Duinen door Natuurmonumenten. Aflevering 9. Tussenbalans na tien jaar aankopen.</title> </head> <body><body leftmargin="180"><body rightmargin="280"> <br> <h1>Aankoop Loonse en Drunense Duinen door Natuurmonumenten</h1><h2>Aflevering 9. Tussenbalans na tien jaar aankopen</h2><h3> <I>Jan van Iersel</I> </h3> <p> In zijn openingstoespraak tijdens de jubileumvergadering op 24 oktober 1931 ter herdenking van het 25-jarig bestaan van de Vereniging had voorzitter Van Tienhoven de tot dan toe geheime aankoop van de Loonse en Drunense Duinen wereldkundig gemaakt. De notulen doen er als volgt verslag van:<br><br> 'Wij herdenken tezamen den afgelegden levensweg van onze Vereeniging en om niet vooruit te loopen op de levenshistorie, die onze Secretaris, Dr. Jac. P. Thijsse, straks u in woord en beeld zal uiteenzetten, mag ik hier enkele cijfers noemen om op de beteekenis te wijzen van het 25-jarig feest. (...) En zelfs in dezen zoo ernstige tijd, een tijd, die, economisch gesproken, geen lichtpunten biedt, heeft ons vertrouwen ons gedreven om twee nieuwe pogingen te doen, n.l. het aankoopen van een vogelterrein in Waalenburg op Texel en de uitbreiding van onze bosschen en vennen te Oisterwijk met het Staelbergven en omgeving. (...) <br> Maar er is nog meer, dat tot vreugde stemt en het doet mij genoegen aan de vergadering te kunnen mededeelen, dat, behalve de natuurmonumenten die u allen bekend zijn, de Loonsche en Drunensche Duinen eigendom der Vereeniging zijn, met welker aankoop het Bestuur zich sinds 1921 heeft bezig gehouden. Wij arbeidden in stilte en 't geld, benoodigd voor de aankoopen, in totaal meer dan ’ 180.000,-, werd bijeengebracht door natuurvrienden, zonder dat wij een beroep op het groote publiek deden. Ook een deel der jaarlijksche contributies werd voor den aankoop van deze terreinen bestemd. Thans hebben wij een gebied behouden, gelegen tusschen Loon op Zand, Udenhout en Drunen, groot 1400 H.A., bosschen, zandverstuivingen en heide.<br> Een onzer leden was zoo ingenomen met de mededeeling over dezen koop, dat hij ons een extra gift ad ’ 100,- toezond. <br> Meer gerucht maakte de aankoop van de vennen bij Oisterwijk en de hooilanden in Waalenburg. Daar kwam het groote publiek bij te pas en het liet zich niet onbetuigd. (...)'<br><br> 'Op de feestvergadering zelve kon de Voorzitter mededeelen, dat het bezit der Vereeniging was vermeerderd met een vijftal natuurmonumenten: (...) de Loonsche en Drunensche Duinen, in den loop der jaren in het geheim aangekocht door de Vereeniging, het complex Staelbergven-Wolfsputven-Groot Aderven, verworven met onbekrompen steun van de Gemeenten Oisterwijk en Tilburg (...). <br> Aan den aankoop van de Loonsche en Drunensche Duinen heeft het Bestuur jarenlang gearbeid. De moeilijkheid bestond in het uitermate geparcelleerde bezit en in de omstandigheid, dat, om prijsopdrijving te voorkomen, alles zooveel mogelijk in het geheim moest gebeuren. De koopsommen werden gevonden deels uit eigen middelen, deels uit rentelooze voorschotten, ons in den gunstigen tijd verstrekt door goede vrienden. Het nieuwe bezit is meer dan 1000 H.A. groot en bestaat uit bosschen, stuifzanden en heide.' <br><br> Behalve de algemene ledenvergadering en aansluitende feestvergadering was er een 'gezellige bijeenkomst' van bestuur en personeel georganiseerd, waar ook Mombers voor was uitgenodigd, maar zoals gezegd (zie de vorige aflevering) gaf die er de voorkeur aan thuis in Brabant buiten de schijnwerpers en het feestgewoel te blijven. Hij stuurde een schriftelijke felicitatie naar de jubilerende vereniging en ging over tot de orde van de dag. <br><br> Meer dan 1000 ha was dus 'in stilte' aangekocht. De belangrijkste verkopers op een rijtje:<br> - in 1922 van de onroerendgoedmaatschappij Het Orderbosch 515 ha;<br> - in 1926 van de onroerendgoedmaatschappij Rijn en Gouwe te Boskoop 80 ha;<br> - in 1927/28 van Frans Mombers 85 ha;<br> - in 1929 van de erven Le Mire 300 ha.<br> Hieruit blijkt dat het natuurmonument Loonse en Drunense Duinen bij het 25-jarig bestaan in 1931 tot de grootste bezittingen van de Vereniging behoorde. <br> Die bezat op dat tijdstip namelijk 32 terreinen met een totale oppervlakte van circa 4.450 ha. (Fris, <cite>Honderd jaar groene archieven. Archieven van Natuurmonumenten 1905-1977</cite>, Amsterdam 1995.)<br> Evengoed lag er nog heel wat werk in het verschiet voordat de Vereniging daadwerkelijk over een afgerond bezit zou beschikken. Daarvan was in 1931 nog lang geen sprake, alleen al omdat de zeer lange strook stuifzand van graaf d'Oultremont verhinderde om van één terrein te kunnen spreken. Dit belangrijke perceel doorkliefde de Loonse en de Drunense Duinen tot twee gescheiden terreinen. Voorzichtige pogingen om het te verwerven waren zonder succes gebleven. De laatste keer was in 1929 toen Mombers Van Tienhoven had geadviseerd om zelf met d'Oultremont te gaan onderhandelen in de optimistische verwachting dat die zijn strook zand wel gratis zou afstaan. <br><br> Mombers aan Van Tienhoven, Waalwijk 11 september 1929:<br><br> 'Wij zijn thans zoover gekomen, dat een meer bizondere aandacht moet geschonken worden aan de tusschenliggende en aangrenzende perceelen van het duingebied L.o.Z. - Drunen. Het gaat natuurlijk niet aan om met deze adressen in de hand zonder meer naar die eigenaars (plus de [ou] moins récalcitrant) heen te gaan en over een verkoop te beginnen. Hiervoor heb ik vooreerst noodig een kadastrale kaart met nummers en sectie, benevens de namen der eigenaars die daarop correspondeeren, benevens de grootte der perceelen. Ik zal dan terplaatse gaan uitzoeken waar ze liggen en welke waarde er aan toe te kennen is. Het beste is, dat u begint met u in verbinding te stellen met burgemeester Loeff uit Drunen en dat ik begin met de zaken onderhanden te nemen waarvan de eigenaars wonen in Drunen - Giersbergen - Elshout - Oud Heusden (alle 4 ressorteeren onder Drunen). Hierbij zou het gewenscht zijn dat u rechtstreeks onderhandelt met H. U. graaf d'Oultremont die wonen op het kasteel te Drunen (ik meen 's winters te Brussel maar in den jachttijd, dus nu, woont men op 't kasteel). Het gaat over het groote duinperceel van ± 50 h.a. het 2de vanaf de westgrens oostwaarts in de drun. duinen. Immers het is best mogelijk wanneer dit vanuit den zetel der vereen. gevraagd wordt, het perceel gratis afgestaan wordt. Inliggende naamlijst is reeds een 10 tal jaren oud, er kan wellicht eenige wijziging in de adressen voorkomen, maar het essentieels is er toch.' <br><br> <IMG BORDER="0" SRC="aankoop09wegen.jpg" width="800" height="600" alt="wandelkaart" title="Het archief bevat veel kaartmateriaal, zoals deze verkleinde wandelkaart uit 1930 (ged.)." HSPACE="10" align=left></a><P style="clear: left;"> Intussen zou Mombers zijn best doen om de onderhandelingen te ondersteunen, onder meer via dr. Van Seters, eveneens eigenaar van gronden in de Loonse en Drunense Duinen die de Vereniging wilde aankopen; bovendien was deze huisarts te Drunen een groot liefhebber van de jacht. Mombers aan Van Tienhoven: 'De heer V. S. [Van Seters] is van ouden datum zeer bevriend met die heeren [d'Oultremont] en daar hij 18 en 19 nov. jacht-invité is, zoo heb ik den dokter verzocht ten gunste der Vereeniging te spreken.' Ook correspondeerde hij met Van Seters over de jacht in de Loonse en Drunense Duinen.<br><br> Mombers aan Van Seters, Waalwijk 18 november 1929: <br><br> 'Met bizondere belangstelling heb ik uw schrijven van 16 dezer gelezen. Een voorstel van uw zijde legt heel wat in de schaal en mocht de zaak eventueel tot stand komen, dan spreekt het van zelf dat bij de toewijzing der jacht u zeer sympathiek tegenover het Bestuur zult staan. Het perceel der heeren d'Oultremont gem. Drunen sectie D no 947 duin is groot 30.80.90 h.a. bel. opbr. ongeb. ’ 7.70. Een en ander is niet te beschouwen als een verkoop in den engeren zin van het woord, maar het zal aangemerkt worden als een beau geste, waarmede U en de heeren d'Oultremont een blijk van waardeering en medewerking geven voor de totstandkoming en het Behoud van één groot natuurpark in onze onmiddelijke omgeving. Het zal mij zeer aangenaam zijn het resultaat dezer dagen van uwe bespreking te vernemen.'<br><br> Van zijn kant had Van Tienhoven Mombers advies om persoonlijk kennis te maken met de graven d'Oultremont in de wind geslagen. Zo'n bezoek had mogelijk tot een opening kunnen leiden. Hoe dan ook, nu was het resultaat zeer teleurstellend. De heren in Drunen wilden hun terreinen 'onder geen beding van de hand doen'. Mombers kon bij het overbrengen van de boodschap aan Van Tienhoven niet nalaten er als grondeigenaar zijn particuliere boodschap aan toe te voegen. <br><br> Mombers aan Van Tienhoven, Waalwijk 22 november 1929:<br><br> 'Zooals u uit inliggend schrijven ziet, staat eenieder zoomaar niet gereed hunne gronden af te staan. U moogt het dus wel hoogelijk apprecieeren, dat de Mij. Noord-Brab. en ondergeteekende in alle vriendschap hunne schoone bezittingen, over aanzienlijke lengte aan groote verkeersweg gelegen, tegen aannemelijke voorwaarden aan U ter dispositie stellen. De prijzen zijn daarbij zeer redelijk, een vergelijk met de 25 h.a. hei en dennen gekocht door Dr. Philips geeft daarop een aardigen kijk.' <br><br> Mombers besprak met Van Tienhoven het voornemen om een gesprek met Van Seters te arrangeren om 'hem voor de goede zaak te winnen' met in het achterhoofd dat de jacht in de duinen 'in handen [was] van de heeren van 't Kasteel van Drunen en Dr. v. S.' Misschien zou Van Seters zijn invloed willen aanwenden om d'Oultremont tot verkoop te bewegen. 'Het spreekt vanzelf, dat mijn doel is de duinperceelen van Dr. v. S. en zoo mogelijk ook het groote perc. der heeren d'Oultremont op naam der Vereeniging te krijgen in ruil voor de jacht.' Voor de jachtverpachting zou de Vereniging een advertentie in het tijdschrift de Nederlandse Jager kunnen plaatsen danwel 'de jacht als een der stukken op het schaakspel' in de aankooponderhandelingen inzetten. 'Of de reflectanten in Brabant of Holland wonen, met het tegenwoordige snelverkeer zijn er geen afstanden meer. Mag ik u een raad geven, dan zou het zijn om de Loonsche duinen te verpachten aan Jhr. E. Verheyen te L.o.z. en de Drun. duinen aan Dr. v. S. [Van Seters] en de graven d'Oultremont.' Ook deze poging strandde en voorlopig zou het aankoopdossier d'Oultremont in het archief blijven liggen. <br> Jaren later, in de zomer van 1936, schreef de Vereniging aan Mombers, op dat moment verblijf houdende in de Haute Savoie in Frankrijk, berustend dat de voltooiing van het werk ongetwijfeld nog vele jaren op zich moest laten wachten, 'want aan alle kanten is afronding en het wegnemen van enclaves noodig. Maar van den Roestelberg tot en met de Rustende Jager is thans vrijwel alles in het bezit van de Vereeniging, met uitzondering natuurlijk van de breede strook van Graaf d'Oultremont.' Van Tienhoven ondernam een nieuwe poging, dit keer via notaris Schreurs te Drunen, 'rentmeester der Grafelijke Familie D'Oultremont te Brussel'. Ook dit keer bleef succes uit en datzelfde was het geval bij de volgende poging in april 1940, aan de vooravond van de oorlog. De notaris berichtte 'dat onder normale omstandigheden Graaf Herman D'Oultremont hier vertoeft van einde Augustus tot einde October. Het lijkt mij ook zeer nuttig toe dat U eens persoonlijk kennis maakt met Graaf D'Oultremont. De betreffende kwestie zal dan zeer zeker spoedig geregeld zijn.' <br><br> Van Tienhoven noteerde in zijn agenda dat hij in augustus naar het kasteel in Drunen moest, maar de oorlog zette daar een streep door. In de oorlogsjaren werd veel hout gevorderd voor de mijnen en bleven de eigenaren met kaalgeslagen terreinen zitten. Bij sommigen nam daardoor de bereidheid toe om hun percelen te verkopen. Van Tienhoven greep deze omstandigheid aan door een verzoek te richten aan notaris Schreurs om betrokken eigenaren te suggereren tot verkoop van hun bezit aan de Vereniging. Tevens vroeg hij nog eens aan de notaris of 'de strook grond stuifzand van Graaf d'Oultremont' aan te kopen was. Dit laatste was echter nog immer niet het geval. Het zou nog vijftien jaar duren voordat in de vergadering van het Algemeen Bestuur van 16 maart 1957 meegedeeld kon worden dat de gehele Loonse en Drunense Duinen als één ongescheiden natuurgebied in eigendom was verworven: 'In de Loonsche en Drunensche Duinen ging een lang gekoesterde wens van de Vereniging in vervulling toen met de familie d'Oultremont te Brussel een ruiling kon worden aangegaan. Dit ongeveer 1400 ha grote gebied bestond uit twee afzonderlijke stukken, waartussen een strook van ruim 35 ha over de gehele diepte liep, die eigendom was van de genoemde Belgische familie. Deze werd nu eigendom van Natuurmonumenten, maar daartegenover stonden wij enkele percelen heide en bos af ter grootte van 16 ha.'<br><br> <IMG BORDER="0" SRC="peijnenburg165.jpg" width="920" height="600" alt="Kaartje bezit Natuurmonumenten in 1956" title="Bezit Natuurmonumenten in 1956" HSPACE="10" align=left></a><P style="clear: left;"> Wat ook niet opschoot was de aankoop van nog ontbrekende aandelen Onverdeelde Duinen. Er zou nog heel wat water door de Rijn stromen voordat Natuurmonumenten zich in dat gedeelte van de Drunense duinen 'heer en meester' kon noemen. Voorlopig zouden na het 25-jarig jubileum in 1931, toen Natuurmonumenten de aankoop van de Loonse en Drunense Duinen bekend maakte, belangrijke nieuwe aankopen uitblijven. Er lagen jaren van economische malaise in het verschiet. Enerzijds bood dat kansen, zoals we in de volgende aflevering zullen zien, maar anderzijds zag Natuurmonumenten zich geconfronteerd met een aanzienlijke terugval van inkomsten waardoor de zich aandienende mogelijkheden niet altijd benut konden worden. <br><br> Bron: archief Natuurmonumenten (Stadsarchief Amsterdam).</p> <p><a href="index.html">Home</a></p> <!-- Start of StatCounter Code --> <script type="text/javascript"> var sc_project=6138950; var sc_invisible=1; var sc_security="901353c3"; </script> <script type="text/javascript" src="http://www.statcounter.com/counter/counter.js"></script><noscript><div class="statcounter"><a title="godaddy hit counter" href="http://www.statcounter.com/godaddy_website_tonight/" target="_blank"><img class="statcounter" src="http://c.statcounter.com/6138950/0/901353c3/1/" alt="godaddy hit counter" ></a></div></noscript> <!-- End of StatCounter Code --> </body> </html>